معلومات را نداشت ، چون استخر كوچك تحمل آب دريا ندارد و جاى تعجب نيست كه همّام صيحه‌اى زند و از هوش رود « 1 » آن هم از هوش رفتنى كه جان خود را روى آن بگذارد ! تجلّى اين حقايق بر قلب همّام ، همانند تجلّى الهى بر كوه طور براى موسى ( عليه السلام ) بود كه از عظمت آن مدهوش شد فَلَمَّا تَجَلَّى رَبُّهُ لِلْجَبَلِ جَعَلَهُ دَكّاً وَخَرَّ مُوسَى صَعِقاً « 2 » نه فقط موسى ( عليه السلام ) مدهوش شد كه كوه طور با آن سختى و عظمت نيز منهدم شد . مرحوم الهى در ذيل اين فراز چنين مىسرايد : چون سلطان سخن در سوز و در ساز * به لحن عشق كرد اين قصّه آغاز سرانجام آن حريف عشق بنياد * بزد فرياد و رفت از هوش و جان داد نمود آن عاشق اسرار ازل گوش * به پاى شمع شد پروانه مدهوش شنيد از گوش دل آواى معشوق * فكند از شوق سر در پاى معشوق بلى رسم و ره عشاق اين است * طريق جان فشانيشان چنين است * * * تأثير موعظه بر قلوب مؤمنان فقال اميرالمؤمنين ( عليه السلام ) « اما و اللّه لقد كُنتُ اخافها عليه ثمّ قال ( عليه السلام ) : هكذا تصنع المواعظ البالغة باهلها » . ترجمه : اميرالمؤمنين على ( عليه السلام ) فرمود : « به خدا قسم من از اين پيشامد مىترسيدم سپس فرمود : مواعظ و پند و اندرزهاى بليغ و رسا به آنان كه اهل موعظه‌اند چنين مىكند » .

--> ( 1 ) . همان مدرك ، صفحه 324 ( فَصاح همامُ صيحةً ثم وقع مغشيا عليه ) . ( 2 ) . سوره اعراف ، آيه 143 . .